26

Mebâdî mahlût olarak zikr olunmuş ise de bu mecellede her kitâba mütaallik olan ıstılâhât evvel kitâbın mukaddimesi olmak üzere zikr olunarak mesâil sâdece tertîb üzere yazılıp fakat bu mesâil-i esâsiyeyi îzâh zımnında misâl olarak kütüb-i fetâvâdan bir hayli mesâil derc ve ilâve olunmuşdur.

Fî zemâninâ cereyân eden ahz ve i’tâ ekseriyâ ba’zı şerâita merbût olup mezheb-i Hanefîde ise sulb-i akd-de dermeyân olunan envâ-ı şerâitin ekseri bey’i müfsid olduğu cihetle Kitâbü’l-Büyû’un en mühim mebhası ( Bey’ bi’ş-şart ) faslı olarak cem’iyyet-i âcizânemizce pek çok bahs ve münâzarayı mûcib olduğundan mebâhisât-ı câriyenin hulâsası ber-vech-i âtî îrâd olunmak münâsib görülmüşdür.

( Bey’ bi’ş-şart ) hakkında ekser müctehidînin akvâli yekdiğere muhâlifdir mezheb-i Mâlikîde müddet-i cüz’iye içün ve mezheb-i Hanbelîde ale’l-ıtlâk bâyi’ kendisi içün mebî’de menfaat-i mahsûsa şart edebilir lâkin bâyi’de bu salâhiyyet olup da müşteri tarafında olmaması re’y ve kıyâsa muhâlif görünür İmâm-ı A’zam rahmetullâhi aleyh hazretleriyle hem-asr olup da muahharan etbâ’ı munkarız olan müctehidlerden ( İbn Ebî Leylâ ) ile ( İbn Şübreme ) rahmetullâhi aleyhimâ hazretlerini dahi bu husûsda yekdiğere zıdd-ı tâm olarak bir re’yde bulmuşlardır şöyle ki İbn Ebî Leylâ indinde ale’l-umûm bey’ ve şart fâsid ve İbn Şübreme indinde ale’l-ıtlâk hem bey’ câiz ve hem de şart câizdir.

Mezheb-i İbn Ebî Leylâ ( El-müslimûne inde şurûtihim ) hadîs-i şerîfine mübâyin görünür İbn Şübreme mezhebi bu hadîs-i şerîfe tamâmıyla muvâfık ise de bâyi’ ve müşteri icrâsı câiz ve kâbil olmayan şartlar dermeyân edebilip şarta riâyet ise bi-kaderi’l-imkân olmak fukahâ indinde müsellemâtdan olmasıyla şarta riâyet mes’elesi tahsîs ve istisnâ kabûl eder bir kâidedir binâen alâ zâlik * Mezheb *