239

( Fezâil-i Fi'liye Risâlesi )

Gerek ehl-i İslâm ve gerek milel-i sâire beyninde fezâil-i ahlâka müteallik ezmine-i sâlifede vukua gelmiş olan hâlât ve harekât-ı memdûha-i ahlâk risâlesi beyannâmesinde gösterilen tertibe tevfîkan fasıllara taksim olunacaktır. Bu makule vukuat siyer ve tarih ve ahlâk kitaplarında bulunabilineceğinden bunlar tetebbu ile münasipleri intihab olunur ve bu yolda yazılmış mahsus kitaplar mevcud olduğundan onlardan dahi nakl edilebilir. Fezâil-i fi'liye risâlesi yüz sahife kadar olacak ve birincisine beş bin ve ikincisine üç bin guruş mükâfat verilecektir. İşbu risâlenin te'lifi için dört ay müddet tayin olunmuştur.

( Kavâid-i Türkiye )

İşbu risâle iki kısma münkassim olup birincisi usûl-i lisandır. Bu dahi zîrde muharrer mevâddı şâmil olacaktır: Mukaddime, İsim, Zamir, Fiil, Edat, Terâkibin kavâid-i lisâna tatbiki. İkincisi terkîb-i kelâmdır. Bu dahi âtiü'z-zikr mevâddan ibarettir: Mutâbakat, Mef'uller, Cümlelerin yekdiğerine irtibatı. İşbu risâlede münderic her bir kaide ve istisna ve tenbih akabinde müteaddit misaller irad olunacak ve bir kaide ne kadar müşkil ise misalleri o nisbetle olacaktır.
Emsile cümlesinden olmak üzere meselâ lisan-ı Türkîde kelimâtın zîr ve bâlâsına vaz' olunan harekât-dan başka olarak dâhil-i kelimede ba'zı hurûf hareke makamında müsta'mel olduğundan bunları şâmil yirmi kelime tertip olunacak ve bâlâsına zîrde muharrer lugâtın o kabilden olan harflerinin altına bir hat çekile deyu yazılacaktır.
Muzâfun ileyh ve mef'ûlün leh ve mef'ûlün bih olarak otuz kadar isim tertip olunup bâlâsına işbu üç sîgalı isim yekdiğerinden tefrik ile üç sütuna taksim olunsa deyu yazılacaktır. Lâzım ve müteaddî ve ma'lûm ve meçhûl fiiller içün dahi tarz-ı mezkûr üzere emsile derc olunacaktır.
Bir takım cümleler tertip ve bunlarda vâki' fiiller masdar olarak tahrîr olunup işbu fiiller ezmine-i selâseden kangı zaman ile takyîd olunması istenilür ise